پایگاه خبری تحلیلی خبر سبزواران

به گزارش خبر سبزواران، ایستگاه تحقیقاتی گل و گیاهان زینتی شهرستان محلات" به عنوان یکی از ایستگاه‌های تابعه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی در سال ۱۳۷۵ با هدف توسعه صادرات غیر نفتی راه اندازی شد.

در سال ۷۹ طرح ملی توسعه و تکمیل ایستگاه گل و گیاهان زینتی به تصویب رسید و براساس آن پیشرفت قابل توجهی در زمینه وظایف و نقش ایستگاه گل و گیاه حاصل شد تا هدایت فنی، علمی و پشتیبانی تحقیقات گل کشور در هفت سایت لاهیجان، تنکابن، ورامین، کرج، جیرفت، دزفول و اصفهان بر عهده ایستگاه تحقیقاتی گل و گیاهان زینتی محلات قرار داده شود.

تا پیش از اوایل دهه ۹۰ پژوهشکده به عنوان یک ایستگاه فعالیت می‌کرد، در سال ۱۳۹۰ طبق مصوبه بیست و چهارمین جلسه هیئت امنای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایستگاه تحقیقات گل و گیاهان زینتی به پژوهشکده گل و گیاهان زینتی ارتقا پیدا کرد و در سال ۱۳۹۴ به طور رسمی از طرف شورای گسترش وزارت علوم مورد تایید قرار گرفت. در سال ۱۳۹۵ تشکیلات پژوهشکده گل و گیاهان زینتی رسما ابلاغ شد و در حال حاضر یکی از پژوهشکده‌های تابعه موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور محسوب می‌شود.

اهدافی که برای این پژوهشکده تعریف شده، پهنه‌بندی گلخانه‌ها در کشور، تولید ارقام جدید متناسب با شرایط اقلیمی کشور، توسعه کمی و کیفی تولید گل و گیاهان زینتی، توسعه زیرساخت‌های تولید و بازاریابی گل و گیاهان زینتی، توسعه و ساماندهی بازار، بازاررسانی و بازاریابی گل و گیاهان زینتی، بهبود فضای کسب و کار از طریق طراحی و اجرای مدیریت سیستمی زنجیره تولید تا مصرف گل و گیاهان زینتی و اصلاح سیاست‌های دولت در راستای حمایت هدفمند از صنعت گل و گیاهان زینتی در قالب برنامه‌های پنج ساله است.

طبق چارت تشکیلاتی پژوهشکده، معرفی ارقام جدید گل مناسب برای شرایط اقلیمی کشور به منظور گسترش بازارهای گل و گیاه، استفاده و نهادینه‌کردن بهره‌گیری از شیوه‌های نوین تکثیر گیاهان زینتی و سایر فناوری‌های جدید، تدوین و اصلاح سیاست‌های بخش‌های اجرایی و پژوهشی از طریق شناخت و توسعه روش‌های نوین تولید و عرضه گل، کاهش ضایعات پس از برداشت گل و گیاهان زینتی، افزایش استانداردهای کیفی گل و گیاهان زینتی، کنترل آفات و بیماری‌های گل و گیاهان زینتی با شیوه‌های نوین و منطبق بر مسائل زیست محیطی، تعیین نیازهای غذایی و اکولوژیکی انواع گل و گیاهان زینتی در شرایط ایران، شناسایی، جمع‌آوری، حفاظت و بهره‌برداری از ژرم پلاسم ارزشمند کشور، بررسی راه‌های کاهش قیمت تمام‌شده محصول و کاهش مصرف انرژی، ساماندهی تولید نهال و تامین و تکثیر ژرم پلاسم ارقام جدید و اصلاح شده، ارتقاء استانداردهای تولید و کاهش ضایعات گل، مکانیزاسیون فعالیت‌های مرتبط با تولید گل و گیاهان زینتی، از اهداف و وظایف اساسی این پژوهشکده است.

اگر سری به سایت این پژوهشکده بزنید، اهداف خرد بسیار و طرح های کلان اقتصاد مقاومتی که برای این پژوهشکده تعریف شده را مشاهده خواهید کرد، طرح ها و اهدافی که تحقق آنها می تواند نقشی که برای این پژوهشکده در حوزه توسعه صادرات غیرنفتی تصور شده به خوبی عملیاتی کند، اما حالا که پس از ۲۷ سال از راه اندازی، انتظار می رود این پژوهشکده به درختی تنومند تبدیل شده و با شاخ و برگ های بسیارش، نقش چشمگیری را در حوزه ثروت آفرینی و کمک به توسعه صادرات غیرنفتی و هدایت استان و ایران در مسیر توسعه بازارهای داخلی و بین المللی از طریق روش دانش و کمک به تولید محصولات بازارپسند ایفا کند، رئیس پژوهشکده از چالش هایی می گوید که پژوهشکده را درگیر خود کرده است.

پژوهشکده گل و گیاهان زینتی محلات گرفتار چالش کم آبی

دکتر حسین بیات در گفت و گو با ایسنا با اشاره به مواجهه بخش‌های بسیاری از کشور با بحران کم آبی، اظهار کرد: مراکز تحقیقاتی و پژوهشی نیز با این مشکل مواجه هستند. آب مورد نیاز پژوهشکده از طریق قنات تامین شده و حجم ذخیره‌سازی استخری که در زمان راه‌اندازی پژوهشکده در دهه ۷۰ و ۸۰ برای نگهداری آب احداث شده، محدود و متناسب با نیاز آن دوران بوده است.

وی ادامه داد: علیرغم توسعه گلخانه‌های متعدد پژوهشی، گلخانه‌هایی که در مشارکت با بخش خصوصی ایجاد شده و گسترش فضای سبز پژوهشکده که در حال حاضر حدود ۵۰۰۰ متر مربع است، منبع جدید ذخیره‌سازی آب ایجاد نشده و این مسئله یک چالش برای پژوهش به شمار می‌رود.

وی افزود: نیاز آبی پژوهشکده در فصول پاییز و زمستان بسیار کاهش می‌یابد، ولی به دلیل نبود فضایی برای ذخیره‌سازی، آب قنات در این بازه زمانی هدر رفته و نمی‌توان آن را برای فصول بهار و تابستان که نیاز آبی پژوهشکده افزایش پیدا می‌کند، ذخیره کرد.

ضرورت احداث استخر ذخیره‌سازی آب

بیات تصریح کرد: احداث استخر ذخیره‌سازی آب برای پژوهشکده یک نیاز بسیار جدی بوده و در صورت ادامه وضع موجود، در سال آینده بسیاری از گلخانه‌های پژوهشی و فضای سبز پژوهشکده با تنش بسیار جدی مواجه خواهند شد.

محدودیت ظرفیت جذب نیرو و چالش نیروی انسان

وی با اشاره به بازنشستگی تعدادی از نیروهای پژوهشکده، گفت: ظرفیتی که برای جذب نیروی جدید در پژوهشکده در نظر گرفته شده، بسیار محدود بوده و در صورت ادامه این روند، طی ۱۰ سال آینده با چالش نیروی انسانی مواجه خواهیم بود.

وی ادامه داد: تلاش کردیم که از طریق منابع متعدد به جذب نیرو بپردازیم و از طریق آزمون‌های استخدامی دولتی و همچنین جذب نیروی هیئت علمی از طریق وزارت علوم توانسته‌ایم تعداد بسیار محدودی را طی ۱۰ سال اخیر به این مجموعه اضافه کنیم، اما این تعداد نیرو پاسخگوی نیازهای بخش تولید نیست.

تحقیقات گل و گیاهان زینتی کشور نیازمند توسعه نیروی انسانی است

رئیس پژوهشکده ملی گل و گیاهان زینتی محلات افزود: تمام پژوهشگرانی که در زمینه گل و گیاهان زینتی در سطح کشور در حال انجام اقدامات پژوهشی هستند، در همین پژوهشکده و تعداد اندکی نیز در ایستگاه تحقیقاتی لاهیجان در استان گیلان مشغول فعالیت هستند. تحقیقات گل و گیاهان زینتی کشور نیازمند توسعه نیروی انسانی است تا بتواند پاسخگوی نیازهای رو به رشد تحقیقاتی کشور در این زمینه باشد.

فرسودگی بخش اعظم تجهیزات آزمایشگاهی

وی با اشاره به فرسودگی بخش اعظمی از تجهیزات آزمایشگاهی پژوهشکده، گفت: طی سال‌های اخیر جذب بودجه‌های عمرانی با مشکلاتی مواجه بوده است. بسیاری از تجهیزات پژوهشکده حدود ۲۰ سال پیش خریداری شده و برخی از این تجهیزات دچار فرسودگی شده و بسیاری از آنها بلااستفاده شده‌اند. پژوهشکده نیازمند اعتبارات ملی و استانی برای به‌روزرسانی تجهیزات آزمایشگاهی است.

بر اساس این گزارش، پژوهشکده گل و گیاهان زینتی که در دوره ای عنوان پژوهشکده ملی را کسب کرد ولی حالا کلمه ملی از عنوان آن حذف شده! دارای ۱۰ نفر عضو هیئت علمی، دو نفر محقق کارشناس، حدود ۱۸ نفر نیروهای کارشناسی و پشتیبانی و یک نیروی مامور است و در مجموع از حدود ۳۰ نفر نیرو بهره می‌برد.

۲۳ پروژه تحقیقاتی در دست اجرا و ۱۰۰ پروژه اجرا شده تا امروز

این پژوهشکده در حال حاضر ۲۳ پروژه تحقیقاتی در دست اجرا و دستاوردهای بسیاری را در کارنامه دارد، هرچند اینکه این دستاوردها و میزان تاثیرگذاری این پژوهشکده در حوزه گل و گیاهان زینتی کشور با آنچه باید پس از ۲۷ سال از چنین مجموعه ای انتظار داشت می خواند یا نه را باید مسئولان امر بررسی کنند، اما این مرکز نیز همچون بسیاری از مراکز کشور حالا درگیر مشکلاتی است که در طول دوران فعالیتش باید به مرور پیش بینی، شناسایی و رفع می شد تا تلنبار نشود.

به گفته رئیس این پژوهشکده، تاکنون بیش از ۱۰۰ پروژه تحقیقاتی در پژوهشکده گل و گیاهان زینتی اجرا شده که مهم‌ترین آنها ایجاد حدود ۱۰۰۰ ژنوتیپ داوودی از حدود ۱۰ رقم گونه مادری است که امسال بیست و دومین نمایشگاه این ژنوتیپ‌ها در محل پژوهشکده برپا شد، همچنین شهرداری چندین شهر کشور از این محصولات برای برگزاری نمایشگاه یا فضای سبز، استفاده کرده‌اند. این پروژه صاحب رتبه در جشنواره خوارزمی نیز بوده است.

 باغبانی کشور اظهار کرد: بر اساس قانون، پژوهشکده گل و گیاهان زینتی محلات یکی از هفت موسسه پژوهشی زیرمجموعه موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور است. در دو سال اخیر و دوران مدیریت، جدید به تمامی پژوهشکده‌ها کمک شده که در چند سال گذشته کم سابقه بوده است. در این مدت چند میلیارد به تمامی پژوهشکده‌ها در حوزه‌های مختلف اختصاص یافته است.

وی ادامه داد: در زمینه منابع آبی، اگرچه با کمبود مواجه هستیم اما سال جاری به منظور به‌روزسازی سیستم‌های آبیاری، دو میلیارد تومان به تمامی پژوهشکده‌ها تخصیص پیدا کرده است. در زمینه تولید در شرایط علمی، کم آبی و گرما، دوره‌هایی در پژوهشکده برگزار شده است.

وی افزود: با توجه به قرار گرفتن کشور در اقلیم خشک، حرکت به سمت کاهش منابع آب و کاهش کیفیت آب در کنار مسائل مطرح در حوزه کمی و کیفی خاک، یک حقیقت است و باید آن را پذیرفت. باید با بکارگیری دانش، از کنار این مسئله عبور کرده و به آن به چشم یک فرصت نگاه کرد. مشکل کم آبی در تمامی نقاط شهرستان محلات وجود دارد و کار زیادی در ارتباط با کاهش منابع آبی و کاهش کیفیت آن نمی‌توان انجام داد. باید به سمت کشت‌های گلخانه‌ای و روش‌های کشت کم‌آب‌بر حرکت کرد. نمی‌توان انتظار داشت که دولت یا موسسه تحقیقات علوم باغبانی به حل تمام چالش‌ها بپردازد.

حمایت از پژوهشکده گل و گیاهان زینتی در صورت احساس نیاز به پساب فاضلاب

گلمحمدی تصریح کرد: یکی از اقداماتی که در دنیا رایج بوده و در ایران کمتر به آن پرداخته شده، استفاده از پساب فاضلاب برای کشاورزی و به ویژه آبیاری گل و گیاه است. در صورتی که پژوهشکده گل و گیاهان زینتی برای تخصیص پساب فاضلاب یا تخصیص آب از سد کوچری ظرفیت‌سنجی یا احساس نیاز کند، در صورت فراهم بودن اعتبار و امکانات، موسسه تحقیقات علوم باغبانی از آن حمایت خواهد کرد.

اولویت تمامی پژوهشکده‌ها، بهینه‌سازی مصرف آب

وی گفت: در سال ۱۴۰۲ اولویت تمامی پژوهشکده‌های ما منابع آبی و حرکت به سوی بهینه‌سازی مصرف آب و استفاده از سیستم‌های نوین آبیاری است. در برخی از پژوهشکده‌ها استخرها بازسازی و لایروبی شده و استخرهای جدید نیز ایجاد شده است تا از منابع آبی موجود استفاده بهینه کرده و بهره‌وری آن را افزایش داد. یکی از راهکارهای مصرف بهینه منابع آب، جهت‌دهی و ساماندهی پروژه‌های تحقیقاتی برای حل چالش‌ها و استفاده از ظرفیت‌های موجود است.

کمبود نیروی انسانی عامل تمام کاستی ها نیست

معاون پژوهش و فناوری موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور اظهار کرد: با توجه به اینکه تعدادی از اعضای هیئت علمی پژوهشکده بومی هستند، ماندگاری آنها بالاست. در سال‌های گذشته نیروی هیئت علمی برای پژوهشکده جذب شده و حدود ۱۰ نفر هئیت علمی کنونی پژوهشکده می‌توانند اقدامات ارزشمندی برای پژوهشکده انجام دهند. نمی‌توان در حوزه اقدامات تخصصی، تمام کاستی‌ها را ناشی از کمبود نیروی انسانی دانست

وی ادامه داد: در ارتباط با نیروهای پشتیبانی و تکنسین‌ها، تابع تصمیمات کلان کشوری هستیم و نه تنها در پژوهشکده بلکه در کل کشور، مجوز جذب نیرو بسیار محدود است. اگرچه علاقمند به افزایش جذب نیروهای غیرهیئت علمی هستیم اما سال گذشته تنها مجوز جذب ۴ یا ۵ نفر برای تمامی پژوهشکده‌ها صادر شده بود. این مشکل در اکثر دستگاه‌های دولتی مشاهده می‌شود

باید از بخش خصوصی و دانش بنیان ها کمک گرفت

وی با اشاره به ضرورت کاهش تصدی‌گری دولت در فعالیت‌های پژوهشکده‌ها، افزود: فارغ از فعالیت گلخانه‌های تحقیقاتی، برخی از امور می‌تواند به بخش خصوصی یا موسسات دانش‌بنیان واگذار شود و از این طریق، اقدامات پژوهشی صورت پذیرد. در برخی موارد، تمام انرژی پژوهشکده‌ها صرف برگزاری نمایشگاه‌ها می‌شود که می‌توان آن را به بخش خصوصی واگذار کرد.

گلمحمدی تصریح کرد: علت موفقیت دیگر کشورها، حرکت به سمت بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان است اما ما بر اساس تفکرات بیست سال گذشته همچنان انتظار داریم کارکنان و اعضای هیئت علمی دستگاه‌های دولتی افزایش پیدا کنند. کشورهای دیگر از این مرحله عبور کرده اند و سیاست گذاری کلان کشور ما نیز در همین راستا است.

وی گفت: طی سال گذشته، ۷ شرکت دانش بنیان در مرکز رشد فناوری موسسه تحقیقات علوم باغبانی مستقر شده و در بخش‌هایی که فاقد نیروی انسانی هستیم، فعالیت می‌کنند. به عنوان مثال یک شرکت دانش‌بنیان با بهره‌گیری از ۱۰ نیرو با محوریت اقدامات پس از برداشت، در موسسه مستقر شده که در زمینه اکثر محصولات در حال مطالعه بوده و اقدامات خوبی را انجام می‌دهد.

وی اظهار کرد: در مدیریت جدید تمام تلاش خود را برای حمایت از پژوهشکده‌ها انجام می‌دهیم اما سازمان تحقیقات کشاورزی و موسسه تحقیقات علوم باغبانی ظرفیت‌های محدودی دارند. در ارتباط با گل و گیاه نیز باید به سمت اتحادیه‌ها و بخش‌های خصوصی قدرتمند حرکت کرده و تعامل با آنان را افزایش داده و موسسه علوم باغبانی و پژوهشکده‌ها بر روی راهبری علمی آنها تمرکز کنند.

معاون پژوهش و فناوری موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور ادامه داد: اگرچه پژوهشکده گل و گیاه از توان بخش خصوصی استفاده می‌کند اما این کافی نیست. می‌توان از ظرفیت تک تک گلخانه‌ها برای انجام پروژه‌های تحقیقاتی استفاده کرد. در پژوهشکده‌های زیر مجموعه موسسه تحقیقات علوم باغبانی، ارقام جدید بسیاری معرفی شده است و شاید نیاز باشد که در دوره‌ای به سمت تولید ارقامی حرکت کنیم که در دنیا موجود بوده و در کشورمان وجود ندارد. تولید و تکثیر ارقام جدید یک محصول که در داخل کشور یا در صادرات تاثیرگذار نباشند، از اهداف موسسه تحقیقات علوم باغبانی نیست.

وی افزود: در بسیاری از پژوهشکده‌های ما نقش حاکمیت بیشتر بوده و بخش خصوصی کمتر وارد شده است اما حوزه گل و گیاه از جذابیت مطلوبی برای بخش خصوصی برخوردار است. پژوهشکده باید در این زمینه تلاش بیشتری را به کار گیرد تا بتواند سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را به خود جذب کرده و چالش‌های موجود را برطرف کند. اگرچه موسسه از تمامی پژوهشکده‌های تحت پوشش خود حمایت می‌کند اما پژوهشکده‌ها نیازمند حمایت شهرستانی و استانی نیز هستند. به ویژه شهرستان محلات که اقتصاد آن بر گل و گیاه استوار است.

گلمحمدی گفت: دولت در سال‌های اخیر برای نظام‌مند کردن تامین اعتبار سازمان‌ها، ردیف‌های بودجه را به صورت متمرکز تخصیص می‌دهد که اقدام خوبی در راستای انضباط مالی محسوب می‌شود. موسسه تحقیقات علوم باغبانی از ردیف بودجه مستقل برخوردار بوده و منابع مالی مورد نیاز پژوهشکده را در اختیار آنان قرار می‌دهد.

ضعف درآمدزایی از طریق تجاری‌سازی پژوهش‌ها در امور باغبانی

وی با بیان اینکه به طور کلی درآمدزایی از طریق تجاری‌سازی پژوهش‌ها در امور باغبانی چندان قوی نیست، اظهار کرد: عمده درآمدزایی‌هایی که در پژوهشکده‌های ما رخ می‌دهد، در برخی موارد ممکن است هزینه همان پروژه‌های تحقیقاتی را نیز پوشش ندهد. به طور کلی در کشور، درصد پایینی از یافته‌های پژوهشی تبدیل به ثروت شده یا وارد بخش خصوصی می شود زیرا تقاضا از سوی بخش خصوصی کم بوده و این ارتباط به طور مطلوب شکل نگرفته است.

وی ادامه داد: در دنیا بسیاری از بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی، توسط بخش خصوصی سفارش داده می‌شود. ما نیز در حال حرکت به این سمت هستیم تا به ویژه در حوزه گل و گیاه بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی ما با سفارش بخش خصوصی انجام شود.

پیگیری ایجاد واحد پژوهشی در حوزه گل و گیاهان فضای باز

معاون پژوهش و فناوری موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور با اشاره به ظرفیت بالای کشور در حوزه باغبانی، افزود: با این وجود سرمایه‌گذاری زیادی در این حوزه انجام نشده است. گل و گیاه به تنهایی می‌تواند بخش اعظم ارز مورد نیاز صنعت کشاورزی را تامین کند. در شمال کشور نیز ظرفیت عظیمی در ارتباط با پرورش گل و گیاه در فضای باز وجود دارد که به آن پرداخته نشده است اگرچه بخش خصوصی در این زمینه وارد شده است اما در حوزه تحقیق و توسعه اقدام خاصی انجام نشده است.

وی تصریح کرد: موسسه تحقیقات علوم باغبانی به دنبال این است که در شمال کشور نیز از این ظرفیت استفاده کرده و با کمک بخش خصوصی و پژوهشکده، واحدی را برای انجام پژوهش در حوزه گل و گیاهان فضای باز که ظرفیت قابل توجهی است ایجاد کند تا بتوان در این زمینه نیز به ایجاد ارزش افزوده پرداخت.

اگر آنچه مسئولان پژوهشکده گل و گیاهان زینتی می گویند و آنچه معاون پژوهش و فناوری موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور می گوید را کنار هم بگذاریم به نظر می رسد با توجه به ظرفیت های قابل توجه ثروت آفرینی که در حوزه گل و گیاه وجود دارد، باید ضمن بازتعریفی از فعالیت ها و روش های فعالیتی این پژوهشکده، در کنار رسیدگی به تامین نیازهای این مجموعه به روش های تازه، ارتباط جدی تر و عملیاتی تری براساس نیازهای استان و کشور میان این پژوهشکده و بخش های خصوصی و دولتی ایجاد شود و این پژوهشکده نه تنها بتواند نقش آفرینی جدی تری در عرصه این صنعت داشته باشد بلکه فعالان این بخش را به سمت نوآوری و توسعه بازار، آنهم به صورت علمی و با کمترین هزینه سوق دهد تا آنها در نهایت، حتی چالش های موجود را با رویکردهای فناورانه و علمی به فرصت های بزرگ تبدیل کنند.

در این میان شاید حضور مسئولان کشوری موسسه علوم باغبانی در محلات و بازدید از پژوهشکده و ظرفیت ها و اقداماتش در مسیر هدایت آن به سمت کارآمدی بیشتر از محل تبادل تجربه، تسهیل گری امور و هم افزایی ظرفیت ها و امکانات و همچنین، سنجش نسبت دستاوردها به وظایف، مفید واقع شود بویژه اینکه بر اساس آنچه گلمحمدی می گوید این موسسه در ستاد مرکزی، در جایگاه تصمیم‌گیر، پیگیری‌کننده و تسهیل‌گر فعالیت پژوهشکده‌ها نقش آفرینی می کند و اگر آنچنان که او می گوید تغییری در رسالت پژوهشکده‌ها صورت نگرفته بلکه وظایف آنها بیشتر شده، پس رسیدگی هر چه سریعتر به چالش ها و مسائل این مراکز که قرار بوده نقش آفرینی ویژه ای در اقتصاد کشور داشته باشند ضروری است.

از طرفی، استفاده از تجربیات پژوهشکده های موفق در حوزه درآمدزایی و توسعه بازار دانش می تواند برای این پژوهشکده راهگشا باشد و اگر قوانینی سد راه این حرکت است نیز باید بازنگری شده و تغییر یابند./ایسنا